📌 Giriş:
Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) tarafından Kıbrıs Adası'nda bulunan Türklere yapılan zulmü önleyen Kıbrıs Barış Harekatı'nın üzerinden 51 yıl geçti. 1974 Kıbrıs Barış Harekatı'na giden süreçte neler oldu? Kıbrıs Barış Harekatı neden önemli? Harekat boyunca neler yaşandı? Diplomatik temaslar ve görüşmelerde ne konuşuldu? Neden bunca yıldır anlaşmaya varılamadı? Türkiye harekata nasıl karar verdi? Yüzlerce yıl birlikte yaşayan Rumlar ile Türkler arasında neden anlaşmazlık yaşandı? İşte Kıbrıs'ta Osmanlı İmparatorluğu'ndan günümüze yaşananlar...
📌 Kıbrıs'ın Tarihçesi:
Kıbrıs Adası, uzun yıllar Doğu Roma İmparatorluğu’nun bünyesinde kalmış ve çeşitli zamanlarda adada farklı devletler hüküm sürmüştür. Kıbrıs, dönemin Osmanlı padişahı Kanuni Sultan Süleyman'ın oğlu II. Selim'in padişahlığı döneminde 1571 yılında fethedilmiş ve adaya getirilen Türklerle birlikte adanın fethi pekiştirilmiştir. Bu tarihten 1878 tarihine kadar olan süre zarfında ada Osmanlı hakimiyetinde kalmış, Türkler ve Rumlar adada beraber sükûnet içinde yaşamışlardır.
Osmanlı Devleti'nin, 1878'deki Rusya ile yaptığı ve tarihe "93 Harbi" olarak geçen savaşta yenilgiyle ayrılmasının ardından, dönemin padişahı II. Abdülhamid tarafından Rusya'ya karşı yardım şartıyla İngiltere'ye kiralanan Kıbrıs, 5 Kasım 1914'te ise İngiltere tarafından tamamen ilhak edildi. Ada, 1923'te imzalanan Lozan Anlaşması ile tamamen İngiltere'ye bırakıldı.
📌 İngiltere Yönetiminde Kıbrıs:
Kıbrıs'ın ve Anadolu'nun batı yakasının Yunanistan'a bağlanmasını hedefleyen "Enosis" hayallerini 1821'deki Osmanlıya karşı yapılan ilk Yunan isyanından beri sürdüren Kıbrıslı Rumlar, İngiltere yönetiminde Yunanistan'ın desteğiyle bu planlarını açıkça ilan etmeye başladı.
Kıbrıslı Rumlar, adanın tamamını diplomatik yollardan ele geçiremeyeceklerini anlayınca "EOKA"yı kurdular.
1 Nisan 1955'te kanlı eylemlerine başlayan ve "Enosis" fikrine karşı olan herkesi düşman ilan eden örgüt, 1958 sonuna kadar 400 Rum, 109 Türk ve 100 İngiliz'i öldürdü, 33 Türk köyünde yaşayanlar ise EOKA'nın faaliyetleri nedeniyle yaşadıkları yerden göç ettirildi veya göç etmek zorunda bırakıldı.
📌 Türk Direnişi Başlıyor...
Saldırılar karşısında direniş teşkilatları kuran Kıbrıslı Türkler de güçlerini 1958'de Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) çatısı altında birleştirdi ve EOKA'ya karşı direnmeye başladılar.
Adadaki kaos ortamı, Zürih ve Londra Antlaşmalarına kadar devam etti. 11 Şubat 1959'da imzalanan antlaşmalar neticesinde İngiltere, Türkiye ve Yunanistan devletlerinin garantörlüğünde Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurulması kararlaştırıldı ve İngiltere adadaki topraklardan büyük ölçüde çekilme kararı aldı.
Kıbrıs Türk toplumuna 1960 Anayasası ile sağlanan haklar, 1963'te Rum tarafının tek taraflı kararı sonrası kaldırıldı ve bu tarihten itibaren Türk toplumuna karşı silahlı saldırılar yeniden başladı.
📌 Kanlı Noel Katliamı:
EOKA'nın Lefkoşa'nın Tahtakale semtinde 20 Aralık 1963 gecesi otomobillerine açılan ateş sonucu Kıbrıs Türkü Zeki Halil ve Cemaliye Emirali'nin şehit edilmesiyle başlayan "Kanlı Noel" saldırılarında, toplamda 364 Kıbrıs Türkü şehit düştü, 103 Türk köyü boşaltıldı, 25 bin kadar insan evlerinden edildi.
📌 Pilot Cengiz Topel'in Şehadeti:
5 Ağustos 1964'te Rum ve Yunan birlikleri Erenköy bölgesindeki Kıbrıs Türk halkına karşı saldırıya geçti. Yunan uçaklarının Erenköy bölgesini bombalaması sonucu birçok Türk şehit edildi. Türkiye bu durum üzerine sınırlı bir hava harekatı düzenledi ve Türk halkına yönelik toplu bir katliamı önledi, Rum birlikleri bozguna uğratıldı. 8 Ağustos 1964'te uçağı düşürülen Türk pilot Yüzbaşı Cengiz Topel, hiçbir yara almadan Rumlara esir düştü. Topel, daha sonra yapılan Rum işkenceleri sonucu şehit oldu.
📌 "Ayşe Tatile Çıksın!":
1970'li yılların başlarında Yunanistan'ı kontrol eden askerî cunta yönetimi, III. Makarios'un tutumları ve Enosis'in yolunda ilerleme olmamasından dolayı memnun değildi. Askeri cunta, 15 Temmuz 1974 tarihinde Kıbrıs Ulusal Muhafız Birliği'ne emir vererek bu birliğin komutanının görevinden alınmasını ve adanın kontrolünü Yunan subayların bulunduğu bu birliğin almasını istedi. Birlik aynı gün Lefkoşa'daki Başkanlık Sarayı'nı bastı ve III. Makarios görevden alındı. Nikos Sampson yeni hükûmetin devlet başkanı olduğu dünyaya ilan edildi. Her ne kadar milliyetçi Rumlar tarafından darbe yapılsa da Yunanistan ile birleşmedi, Kıbrıs'ın bağımsızlığı devam etti ve bağımlı bir yönetim olmadı.
Türkiye Cumhuriyeti, gerçekleştirilen darbe nedeniyle Zürih ve Londra Antlaşması'nın IV. maddesine istinaden gerçekleştirdiğini savunarak garantör devlet olarak müdahale hakkını kullandı. Türk Silahlı Kuvvetleri, 20 Temmuz 1974 tarihinde karadan ve havadan "Kıbrıs Barış Harekâtı'nı başlattı.
Birleşmiş Milletlerin çağrısı üzerine 22 Temmuz 1974'te ateşkes sağlandı ve çatışmalar durdu.
Kıbrıs adasındaki garantör devletler arasında 25 Temmuz 1974'te "Cenevre Görüşmeleri" başladı. Yunanistan ve İngiltere tarafının, istekleri kabul etmemesi ve adadaki Türk halkına karşı katliam yapma ihtimalleri ikinci harekatı zorunlu hale getirdi.
Bu kapsamda, "Ayşe tatile çıksın" parolasıyla 14 Ağustos 1974'teki "İkinci Kıbrıs Barış Harekatı" ile adaya barış ve huzur getirildi. Harekat sonucu olarak adanın kuzeyinde bulunan topraklar Türklerin eline geçti.
Türk Silahlı Kuvvetleri harekat süresince, 498 Mehmetçik ve Kıbrıslı 786 mücahidi şehit verdi.
📌 Başbakan Bülent Ecevit'in Konuşması:
Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından 20 Temmuz 1974 günü saat 06.00'da başlatılan harekatı, saat 06.10'da abonelerine "Başbakan açıkladı: Kıbrıs'tayız" flaşıyla duyuruldu. Flaşın ardından, "Türk Ordusu Barış için Kıbrıs'ta" başlığıyla, Başbakan Bülent Ecevit'in şu ifadeleri servis edildi:
"Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Yunanistan'ın, Kıbrıs'ın uluslararası antlaşmalarla kurulu ve Türk namusunun teminatı altında bulunan düzenini, 15 Temmuz 1974 günü silahlandırdığı sergerdelerle bozması karşısında bu sabah şafak vakti vecibeleri yerine getirme görevini büyük Türk ordusuna vermiştir. Milletimize, insanlığa ve bütün Kıbrıslılara şeref kazandıracak olan çıkartma harekatı tam bir başarı içerisinde gelişmektedir. Türkler Kıbrıs'a barış için gidiyor. Yalnız Türkler için değil, Rumlar için de barış için."
📌 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin Îlanı:
Kıbrıs Harekâtı sonrasında 1976'da Kıbrıs Türk Federe Devleti kurulmuştur.
15 Kasım 1983'te Kıbrıs Türk Federe Devleti meclisi self-determinasyon hakkını kullanarak oy birliği ile aldığı bir kararla, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni ilan etmiştir. KKTC'nin kuruluş bildirgesini kurucu cumhurbaşkanı Rauf Denktaş okudu. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin kurulması, Kıbrıs Cumhuriyeti, Yunanistan’ın ve pek çok devletin yanı sıra Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin de tepkisini çekti.
Güvenlik Konseyi, 18 Kasım’da aldığı bir kararla bağımsızlık kararını kınadı. 13 Mayıs 1984’te de Güvenlik Konseyi 550 sayılı kararı ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ilanını ayrılıkçı bir hareket olarak tanımladı.
