Gülser Ünlü 9/D 1022
Dijitalleşmenin Tarih Yazımına Etkisi
Dijitalleşme teknolojik gelişmelerin insan yaşamına yansımasıyla ortaya çıkan bir süreçtir. Bu süreçte analog olarak yürütülen işlemler ve faaliyetler dijital ortama aktarılır ve dijital olarak yürütülür hale gelir.
Dijitalleşmenin ana amacı işlemlerin daha hızlı ve etkili biçimde gerçekleştirilmesidir. Dijital tarih deyince akla ilk gelen her ne kadar dijital araştırma yöntemleri, sanal ortamdaki arşivler, ses dosyaları, zaman çizelgeleri, interaktif haritalar, infografikler, online sunumlar… vs. olsa da tarih araştırmaları için bu araştırmaları kullanmak başlı başına “dijital tarih“ demek de değildir. Dijital tarihin hedefi insanlığa ait tüm kayıtlardır. Arşiv buluntularından müzelik malzemelere kadar her veri bu kapsamda işlenebilir.
Dijitalleşmenin tarih araştırma ve yazım süreçlerine hem olumlu hem de olumsuz etkileri vardır.
Olumlu Etkileri
Bilgilerin depolanması daha kolaydır. Bu sayede erişilebilirlik, tarihi bilgilere, verilere ve kaynaklara ulaşmak kolaylaşmıştır. İnsanlar tarihi bilgilere daha kolay ve hızlı ulaşabilir. Örnek olarak Osmanlı arşivlerinin dijitalleştirilmesi, bu kaynağın erişilebilirliğini arttırmıştır.
Bilgilerin üzerine eklemek yapmak veya bilgileri çıkarmak daha kolaydır.
Bilgilerin yazıya geçirilmesi daha kolaydır.
Dijital ortamın sunduğu imkanlarla metinlerin görseller, videolar, diyagramlar gibi unsurlarla zenginleştirilmesi söz konusudur.
Tarihi bilgilerin sosyal medyada ve blog sayfalarında internet sitelerinde paylaşımı bilginin daha geniş kitlelere ulaştırılmasını sağlamıştır. Örnek verirsek bir arkeolojik kazı alanında keşfedilen önemli tarihi bilginin internette paylaşılması bilginin daha kolay insanlara ulaşmasını sağlar.
Tarihsel araştırmalarda, araştırmacı daha büyük bir bilgi ağına sahip olur. Tarihçinin bilgiye ulaşımı ve erişebilirlik hızı artar. Böylece araştırmacının önünde büyük bir bilgi ağı oluşur. Örnek verirsek eskiden bir araştırmacı bilgiye ulaşmak için kütüphane gibi yerlere gitmesi gerekir, hatta bazen başka illere bile gidilmesi gerekir. Dijitalleşme sayesinde artık araştırmacı oturduğu yerden bilgiye kolayca ulaşabilir.
Dijital ortamda verileri saklamak, çoğaltmak ve düzenlemek daha kolaydır. Araştırmalarda insanın harcadığı emek, maliyet ve vakit azalmakta hem de araştırmanın ölçeği, derinliği ve kalitesi artmaktadır.
Dijital tarih araştırmacılığı yapıldığında çevrimiçi arşivler ve veri tabanları oluşturulur ve bunlara kolay erişilir.
Çevrim içi platformlar üzerinden küresel iş birliği çalışmaları sağlanır.
Dijital tarih kaynak çeşitliliğini arttırır. Örneğin sosyal medya, dijital medya ve web sitelerine ulaşılır.
Dijital okuryazarlık sağlanır veri analiz becerileri gelişir.
Olumsuz Etkileri
Tarihi verilerin analiz edilmesi, parçalara ayrılması daha zordur.
Tarihi bilgilerin orijinal haliyle korunması çok zordur.
İnternet ortamında görseller, dijital yöntemlerle değiştirilmiş veya kırpılarak gerçeğinden uzaklaşmış olabilir. Herhangi bir fotoğraf programı kullanmasını basit düzeyde bilenler için bile, dijital fotoğraflar üzerinde oynamak kolay hale geldi. Bu suretle, delil üretme de kolaylaştı. Örneğin görselde olduğu gibi Amerikan başkanı J.F. Kenedy’ye suikast düzenleyen Ruby Allen’in fotoğrafı çok meşhurdur. Allen’in, Dallas’da Polis ofisi binasının bodrum katında başka bir hapishaneye nakledilirken, Lee Harvey Oswald tarafından suikaste uğramasını gösteren fotoğraf yeniden düzenlenerek, her ikisi de caz müziği çalarken gösterilmiştir.
Dijital veriler analog verilere göre daha esnek ve ömürsüzdür.
Dijital ortamdaki bilgilerin doğruluğunu-yanlışlığını, orijinalliğini-sahteliğini, güvenirliliğini-güvensizliğini tespit etmek çok zordur.
Dijital materyallerin orijinal halleri yoktur.
İnternet ortamında yayınlanan her türlü bilgiye erişimi kolay olsa da bu bilgilerin doğruluğu ve güvenirliliği konusunda sıkıntılar yaşanabilmektedir. Kaynağı belirsiz veya doğruluğu tartışmalı bilgiler tarih araştırmalarında yanlış yönlendirmelere neden olabilir. Bu yüzden tarihi araştırmalarının tamamlanması uzar.
Fırsat eşitsizliği sebebiyle öğrenci ve araştırmacıların dijital kaynaklara erişimi konusunda sıkıntı yaşanabilir. Alt yapının daha gelişmiş olduğu yerde yaşayan biri dijital kaynaklara daha kolay ve hızlı erişirken, alt yapının yetersiz olduğu yerde yaşayan birinin dijital kaynaklara erişimi daha kısıtlı olur bu da eşitsizliği doğurur.
Sonuç
Dijitalleşme tarih araştırmalarında kolaylık, erişilebilirlik, bilgi çokluğu açısında avantaj sağlarken, bilgi kirliği ve güvensizliği, aşırı bağlılık, erişim yetersizliği gibi konularda dezavantaj sağlamaktadır. Dijitalleşmeyle beraber tarihin yönteminde değişim ve modernleşme görülse de eski metodu tümden geçersiz görmek mümkün değildir.
Kaynaklar
Acun, F. (2020). Dijital Tarih ve Dijital Tarihçiliğin Tarih Yazımına Etkisi Üzerine. tarihyazımı, 2(1), 66-90.
Şirin, F. ve Karduman, H. (2022). Dijital Vatandaşlık. Sosyal Bilgiler Öğretimi (Etkili Vatandaşlık Eğitimi El Kitabı). (Ed. C. Öztürk, T. Kafadar). s.147-167. ISBN: 978-625-417-714-9. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Safran, M. (2019). Tarih Nasıl Öğretilir? Tarih Öğretmenleri İçin Özel Öğretim Yöntemleri. İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
MEB, (2025). Ortaöğretim 9. Sınıf Ders Kitabı. İzmir: Devlet kitapları
Görseller
https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/binlerce-yillik-nadide-yazma-eserler-dijital-ortamda-/1427168
https://bfl.meb.k12.tr/icerikler/dijital-tarih-etwinning-projesi-final-urunu_11541077.html
https://evrimagaci.org/gelecegin-siniflari-yeni-teknolojiler-ve-dijitallesme-tarih-egitiminde-nasil-kullanilabilir-16976
https://ogretmenimecesi.com/tar-9-1-4-tarih-arastirma-ve-yaziminda-dijitallesme/
https://www.adanahabermerkezi.com/telefonun-cekmedigi-bolgeler-var
https://www.tbmm.gov.tr/kutuphane/
https://bilgibilimi.net/tbmm-kutuphanesi
