Günümüzde teknolojinin hızla geliştiğini her alanda görebiliyorum. Bana göre dijitalleşmenin en çok etkilediği alanlardan biri de tarih araştırmalarıdır. Eskiden tarihçiler günlerce kütüphanelerde vakit geçirirken, bugün bilgisayar ya da telefon sayesinde binlerce belgeye dakikalar içinde ulaşabiliyorlar. Bence bu durum hem çok büyük bir kolaylık sağlıyor hem de bazı sorunları beraberinde getiriyor.
Bana göre dijitalleşmenin en somut faydalarından biri, eski belgelerin korunmasıdır. Örneğin Osmanlı arşivlerinde bulunan el yazması belgelerin bir kısmı dijital ortama aktarılmıştır. Böylece bu belgelere zarar vermeden incelenmesi mümkün hale gelmiştir. Aynı şekilde eski haritalar ve gravürler de taranarak internet üzerinden erişime açılmıştır. Bence bu, tarihi mirasın korunması açısından çok önemlidir.
Bana kalırsa dijitalleşmenin bir diğer olumlu yönü de zaman kazandırmasıdır. Eskiden bir tarihçi bir şehirdeki arşive gitmek için günlerce yolculuk yapmak zorundayken, artık o belgelere evinden ulaşabilmektedir. Örneğin bir öğrenci, Avrupa’daki bir kütüphaneye gitmeden, dijital koleksiyonlar sayesinde yabancı kaynakları inceleyebilmektedir. Bana göre bu durum özellikle öğrenciler için büyük bir fırsattır.
Ancak bana göre bu rahatlığın bazı zararları da vardır. İnternette yer alan tarih içeriklerinin bir kısmı bilimsel denetimden geçmeden paylaşılmaktadır. Örneğin sosyal medyada sıkça paylaşılan “tarihte bugün” tarzı gönderiler çoğu zaman eksik ya da hatalı bilgiler içerebilmektedir. Bana göre insanlar bu tür bilgileri sorgulamadan doğru kabul edebilmektedir.
Bana göre başka bir sorun da kopyala-yapıştır alışkanlığının artmasıdır. İnternette hazır bulunan yazılar, öğrenciler tarafından olduğu gibi alınabilmektedir. Bana kalırsa bu durum hem araştırma ahlakını zedelemekte hem de insanların düşünme becerisini köreltmektedir.
Bence dijitalleşmenin tarih yazımına kattığı güzel örnekler de vardır. Örneğin bazı tarihçiler bloglar, podcastler ve YouTube kanalları aracılığıyla tarihi daha geniş kitlelere anlatmaktadır. Sanal müzeler sayesinde insanlar evlerinden çıkmadan tarihi eserleri gezebilmektedir. Bana göre bu durum tarihin toplumun her kesimine ulaşmasını sağlamaktadır.
Sonuç olarak bana göre dijitalleşme, tarih araştırma ve yazım süreçlerini ciddi biçimde değiştirmiştir. Bence asıl önemli olan, bu teknolojileri bilinçli kullanmak ve bilgiyi sorgulamayı bırakmamaktır. Bana kalırsa dijitalleşme doğru kullanıldığında tarihin geleceği için büyük bir fırsattır.
Kaynakça
Carr, Nicholas. The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains, W. W. Norton, 2010.
New York Public Library Digital Collections – Görsel ve belge arşivleri
Bloch, Marc. Tarihin Savunusu, İletişim Yayınları, 2014.
Tosh, John. Tarihin Peşinde, Alfa Yayınları, 2011.
Robertson, Stephen. “The Differences between Digital and Traditional History”, Journal of Digital Humanities, 2016.
Ayhan, Bülent. “Dijital Çağda Tarih Yazımı”, Tarih Araştırmaları Dergisi, 2018.
Gürpınar, Yüksel. “Dijital Arşivlerin Tarihçiliğe Katkısı”, Türk Kütüphaneciliği, 2019.
Library of Congress Digital Collections – Tarihî belge ve fotoğraf arşivi
