21.yüzyılda dijitalleşme hızla artarken bu dönemde birçok şey bu durumdan etkilendi. Tarih yazma da tabi bundan payına düşeni aldı. Bu blog yazımda bu süreci olumlu ve olumsuz etkilerini olabildiğince farklı bakış açılarından bakarak değerlendirmeye çalışacağım.
Öncelikle tarih yazma; kaynakların dijitalleştirilmesi ,dijital doğumlu kaynakların ortaya çıkışı, dijital beşeri bilimler (Digital Humanities) metotlarının gelişimi ile dijitalleşti. Peki bunlar nedir:
- Kaynakların Dijitalleştirilmesi
Kaynakların dijitalleştirilmesi aslında tarih yazmada dijitalleşmenin en başı olarak değerlendirilebilir. Kısaca tarihsel bilginin elektronik ortamda saklanmasıdır. Bununla beraber kütüphanelerde, müzelerde ve arşivlerde bulunan çoğu tarihsel bilginin çevrimiçi platformlarda kullanıcıların erişim sağlayabilmesini sağladı. ayrıca Optik Karakter Tanıma yani OCR kullanılmasını sağladı.
- Dijital Doğumlu Kaynakların Ortaya Çıkışı
21.yüzyılda artık kağıtta üretilemeyen sadece dijital ortamda bulunan belgeler ortaya çıkmaya başladı. Bu durum yeni kaynak türlerinin ortaya çıkmasını sağladı. Ek olarak internet içeriğinin kaybolması veya değiştirilmesi riskine karşı Web Arşivleme gibi güvenlik sağlamayı amaçlayan yöntemler geliştirildi.
-Dijital Beşeri Bilimler (Digital Humanities) Metotlarının Gelişimi
Kaynakların dijitalleştirilmesi, verilerin işlenmesi ve korunması amacıyla disiplinler arası yeni yaklaşımlar geliştirildi.
Bununla beraber tarih yazmada dijitalleşme Kapsamlı Veri Analizi, Coğrafi Analiz ve Haritalama (GIS), Görselleştirme ve Modelleme, Dijital Düzenleme ve İşbirliği gibi alanlarda kullanılmaya başladı.
Tüm bu durumlar göz önünde bulundurulduğunda tarih yazmada dijitalleşmenin, yazan ve kullanan kişiler için zaman tasarrufu sağladığını söylemek pek mümkün. Dijitalleşme öncesi bir kaynağı bulmaya çalışmak dolaysıyla bir konu hakkında araştırma yapmak şimdiye göre daha fazla sürede yapılıyordu. Dijitalleşme sonrası kaynakların dijitalleştirilmesi kaynakların dijital ortamda hızlıca kullanılabilmesini ve erişilebilir olmasını sağladı. Ayrıca çeşitli analizlerin yapılma süresini ciddi oranda azalttı. Dijital modellemelerden yararlanmak tarih yazmada ciddi kolaylıklar sağlıyor. Saydıklarımın hepsi bir olumlu yön iken tabi ki her şeyde olduğu gibi burada da olumsuz yönler bulunuyor. Dijital ortamda bir kaynak üretmek gittikçe kolaylaşırken bu durumla beraber yanlış ve eksik kaynaklar da aynı kolaylıkta hazırlanabiliyor bu da bazı kaynakların yanlış ve yanıltıcı olmasını ve dolayısıyla bir bilgi kirliliğine yol açıyor. Ayrıca bazı dijital formattaki bilgiler zamanla eskidiği için hasar görüp yok olabiliyor. Tüm tarihsel kaynakların dijitalleştirilmemiş olması sadece dijitalde yapılan bir araştırmanın eksik olmasına neden olabiliyor. Genelleme yapmak istersek tarih yazmada dijitalleşme zaman tasarrufu ve kolaylık sağlarken yanında bazı tehlikeleri de getiriyor bunda korunmak için dijital kaynakların güvenilir olmasını teyit etmek, kaynakları kopyalı bir halde saklamak gibi önlemler alınabilir. Aliya Şen 9/C 1013
