Merhabalar! Yazımda dijitalleşmenin tarih araştırmalarına ve yazım süreçlerine olumlu ve olumsuz etkilerinden bahsedeceğim. Teknolojinin gelişmesiyle hayatımızda önemli yer edinen dijitalleşme, ulaşılabilir bilgilerin ve varolan kaynakların herhangi bir bilgisayar tarafından okunabilecek şekilde dijital ortama aktarılmasıdır. Tarih biliminin gelişimi için dijitalleşme sıkça kullanılmaktadır. Elbette bu hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurmuştur.
Dijitalleşmenin Tarihe Olumlu Etkileri
1. Kaynaklara Erişim Kolaylığı
Eskiden bilgiye ulaşabilmek insanlar için büyük bir zahmetti. Doğru bilgiye ulaşabilmek için ya ansiklopedi gerekiyordu ya uzman kişiden bilgi alınıyordu. Bu imkanlara ulaşamayan insanlar bilgiden mahrum kalıyordu. Kaynakların dijitalleşmesi sayesinde insanlar internet üzerinden kolaylıkla konuyla ilgili verilere ulaşabiliyor. Tarihi bilgi ve kaynakların internet ortamında yer almasıyla tarihin öğrenimi hız kazanmıştır. Ayrıca tarihi olaylar hakkında makaleler,araştırmalar ve görseller de dijitalleşme sayesinde artmıştır.
2. Akademik İşbirliğini ve Farklı Disiplinlerle Olan Etkileşimi Desteklemesi
Tarihi bilgilerin makaleler halinde yayınlanmasıyla uzman tarihçiler birbirlerinin ustalığından ve yorumlarından faydalalanabilir. Tarihle bağlantılı olan disiplinlerdeki uzmanların da dijitalleşme sayesinde gördüğü tarihi bilgiyi kendi disipliniyle geliştirip tarih bilimine sunabilir. Böylece araştırmalar internetten üzerinden ortak proje geliştirebilir.
3. Görsel ve Yapay Zeka İmkanı
Tarihi görsellerin internete yüklenmesiyle insanlar olayların nasıl oluştuğuna karşı kanıt elde etti. Birçok tarihi olayın kanıtlanmasıyla bilgiler genişledi. Tarihi kaynaklarda görsellerin kullanılmasıyla yazılar daha etkileyici hale geldi. Hayatımıza yeni yeni giren yapay zeka tarihi olayların yorumlanmasında tarihçilere ışık tutabilir, fazla bilginin karışmaması için bilgileri farklı başlıklar altında toplayabilir. Bu sayede tarihçiler yeni fikirlere ulaşabilir ve zamandan tasarruf sağlar.
4. Veri Tabanlı Yaklaşımların Yaklaşması
Dijital beşeri bilimler tarihçilere büyük olanaklar sağlamıştır. Büyük veri setleri üzerinde istatiksel analize ulaşabiliyor, zaman-mekan ilişkilerini GIS ile görselleştirebiliyor ve metin madenciliği ile birçok belgeyi kısa sürede tarayabiliyor. Bu gibi olanaklar tarih bilimine yeni yorumlamalar katıyor.
Dijitalleşmenin Tarihe Olumsuz Etkileri
1. Güvenilir Bilgiye Ulaşmanın Zorlaşması
Dijitalleşme sayesinde belli bir konu hakkında internetten üzerinden birçok kaynağa ulaşabiliyoruz. Ne yazık ki internete yüklenen her bilgide doğruluk payı bulunmuyor. Bu durum büyük bir bilgi kirliliğine yol açıyor. Tarih her an yeni bir veriyle değişebilecek bir sosyal bilimken tarih hakkındaki yanlışlıklar tarihin ilerlemesini durdurur ve insanların yanlış düşüncelere sahip olmasına sebep olabilir. Ayrıca tarihi olaylar ve kişilikler hakkında kendi düşüncelerini topluma empoze etmek isteyen insanlar yanlış bilgilerle insanları kandırabilir.
2. Verileri Sınıflandırma Zorluğu
Tarihi alandaki birçok kaynağın çıkmasıyla bilgi akışı kolaylaşsa da verilerin toplanması, ayrıştırılması, sınıflandırılması zorlaştı. Bu işlemler için tarihçilerin büyük emek ve zaman sarf etmesi gerekir.
3. Dijital Belge Kayıpları ve Bozulmalar
1990'larda ve 2000'lerin başında dijital ortama aktarılan birçok arşiv bugün formatların eskimesi, verilerin bozulması, fiziksel disklerin çürümesi gibi nedenler yüzünden kullanılamıyor.
4. Dijital Sahtecilik
Dijital araçlarla fotoğraflardan kişi silme/ekleme, tarihsel bağlamsı değiştirme, sahte belge üretme çok kolay hale geldi. Bu durum tarihsel gerçekliğin çarpıtılmasına sebep oluyor.
KAYNAKÇA
Bilgiler için:
TÜBİTAK ULAKBİM. Açık Bilim ve Açık Erişim Politikaları Raporu.
Yalçınkaya Ş. (2020). "Dijital Arşivciliğin Tarih Araştırmalarına Etkisi." Bilgi Yönetimi Dergisi.
https.//evrimagaci.org
https://www.dinamikcrm.com
Görsel için:
https.//evrimagaci.org
Narin ASLAN
9/B-1131
