Tarih artık sadece kütüphane köşelerinde kitap bulma arayışı değil. İnternet, dijital arşivler, taranmış belgeler, veri analizi araçları ve sosyal medya...Hepsi tarihi bir marangoz edasıyla oydu ve yeni bir şekil verdi. Bunların olumlu ve olumsuz yönlerinden bahsedicem.
1. Erişimi kolaylaştırdı:
Eskiden uzaktaki arşivlerdeki belgeleri görmek için gidip orada çalışmak gerekirdi. Bir bilgiye ulaşmak için kilometrelerce yol gider zaman kaybı yaşardık. Şimdi ise birçok kütüphane, müze ve arşiv dijital koleksiyonlarını internete açıyor. Bu sayede farklı ülkelerdeki kaynaklara bakmak, bir fotoğrafa ya da belgeye hızlıca ulaşmak mümkün hale geldi. Bu, özellikle bizim gibi öğrencilerin ödevlerini kolay ve hızlıca yapmalarını sağlar. Ayrıca, sınırlı süre ve bütçeyle çalışan öğrenciler için büyük bir avantajdır. Örnek verecek olursam bir öğrenci başka bir ülkeyle ilgili olan bir mektup, belge veya kitaba eskiden kilometrelerce yürüyerek erişebilirken şimdi ise bunların dijital kopyasını kolayca erişip analizini yapabilir.
2. Büyük veri ve dijital analiz araçları (Olumlu)
Elimizde birden fazla bilgi,görüş ve kanıt olur. Bu şekilde doğru bilgiye ulaşmak için, analiz yapmak için birden fazla kaynak olur. Örneğin binlerce gazete kupürünü tarayıp kelime sıklığı analizi yapmak, bir dönemin dil kullanımındaki değişimi göstermeye yardımcı olabilir. Bu araçlar, yeni sorular sormamıza ve geçmişi farklı boyutlarıyla görmemize imkan verir.
3. Koruma ve yedekleme: dijitalin yaşamı kısa olabilir (Olumsuz)
Dijitalleştirme bir şeyi kaybetmek yerine “yedeklemek” gibi görünse de dijital malzemenin uzun dönemde korunması kolay değildir. Dosya formatları eskir, sunucular çökebilir ya da teknik hatalar ve kaynak yetersizliği yüzünden dijital kopyalar kaybolabilir. 2018’de Brezilya Ulusal Müzesi yangını gibi olaylar, fiziksel nesnelerin yok olmasıyla birlikte dijitalleştirmenin bile ne kadar eksik ve savunmasız olabileceğini gösterdi—bazen dijital kopyalar yetersiz veya eksik olabiliyor. Bu yüzden dijital korunma (long-term digital preservation) ciddi bir sorundur.
4. Bilgi kirliliği ve doğruluk sorunları (Olumsuz)
İnternette çok fazla bilgi var; fakat her bilgi güvenilir değil. Dijital ortamda özellikle sosyal medya platformlarında çokça yalan yanlış haber ve bilgiler vardır. Özellikle tanınmış olan kişilerin böyle şeyler paylaşması, insanların manipüle olup ikna olma oranları yükselir. O bilgi ve ya haber ne kadar yanlış veya saçma olursa olsun tanıdıkları kişi yüzünden “O dediyse doğrudur” veya “bizim için burada” gibi düşüncelerle maalesef yanlış ve yalan bilgi, haber ve duyurulara kanabiliriz.Buna rağmen öğrencilerin ve tarihçilerin bu tarz şeylere kanmayıp eleştirel değerlendirme becerisine sahip olması gerekir; aksi takdirde hatalı bilgilerle tarih yazılabilir. Bu da gelecek nesillerimizin yanlış yola sokup kötü etkileyebilir. Biz neysek oyuz, geçmişimiz neyse geleceğimizde ona birşeyler ekleyerek devam eder. Bunu bir binaya benzeye biliriz. Binanın tabanı geçmiş ve her atılan katta geleceğimizi inşa eden bir basamaktır. Eğer temelimiz sağlam olmazsa olası bir tehlike binamızı yıkabilir. O yüzden geçmişimizi doğru ve güvenilir kaynaklardan doğru bir şekilde araştırıp düzgün analiz yaparak internette veya sosyal platformlarda düzgün ve doğru şeyler paylaşmalıyız.
